arama

Antik Kürt Tarihi Nasıldı?

Bazı araştırmalara göre “Kürt” terimi Sümer kökenlidir. Kürtlerin “Kürti” diye adlandırıldıkları belgelenmiştir.
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Hiva Sönmez

Kürtler, Yukarı Mezopotamya’nın en eski ve yerli halklarından olup, Toros dağlarından Zagros dağlarına kadar uzanan coğrafyada yaşayan ve bu bölgeye sonradan yerleşen bir kavim olmayıp buranın yerlilerindendir. Bizler Antik Kürt Tarihi Nasıldı? başlıklı makalemizde Antik Kürt Tarihi hakkında bilgiler vereceğiz.

Kürtler tarihsel olarak çok eskilere dayanmaktadır. Bazı araştırmalara göre “Kürt” terimi Sümer kökenlidir. Kürtlerin “Kürti” diye adlandırıldıkları belgelenmiştir. “kürti” Sümer dilinde “dağlılar” demektir. Bu ismin geçmişi M.Ö. 3000 lere kadar dayanmaktadır.

Kürtlerin Dilleri

Kürt dili Hint-Avrupa dil ailesi içinde yer almaktadır. Kürtçe müstakil bir lisan olup kendine has kaideleri ve edebiyatı vardır. Şu anda Kürtçe hem Latin hem de Arap alfabeleri kullanılarak yazılmaktadır. Arapça yazılan Kürtçe’de Arap alfabesinde olmayan bazı harflerde kullanılmaktadır.

Filolog Abdülmelik Fırat’a göre Kürtçe’de 100.000 in üzerinde kelime vardır. Kürtçe dili tıpkı diğer dünya dilleri gibi kendi arasında da lehçelere ayrılmıştır.

Kürdistan Kelimesinin Kökü

Kürdistan kelime olarak Kürtlerin yaşadığı bölgeye verilen isimdir. Türkistan, Ermenistan, Afganistan gibi. İslam bu hassasiyeti korumuş ve Osmanlı kaynaklarında Kürtlerin yaşadığı bölgeye “Kürdistan” denmiştir.

Kürt Coğrafyası

Kürtler, coğrafik olarak Türkiye, İran, Irak, Suriye ve Ermenistan devletlerinin sınırları içerisinde ve tarihsel olarak da “Kürdistan” diye adlandırılan coğrafya da yaşayan Aryan kökenli etnik gruba mensupturlar. Kesin olarak nüfusları belli olmamakla birlikte 30 ile 50 milyon arasında olup, Kürtlerin çoğunluğu Sünni-Müslümandır. Bunun yanında Şii, Alevi, Yezidi, Zerdüşt ve Hıristiyan Kürtler de vardır. Avrupa’da 1,5 milyondan fazla kürt yaşamaktadır.

İslam’ın Gelişinden Önce Kurulan Kürt Devletleri

Kürtlerin tarihte birçok devlet kurdukları tarihi kaynaklarda zikredilmektedir. Kürtler M.Ö 2500 yılında kurulmuş bir hükümete sahip olmuştur. Bu hükümetin Zoha ve Hakkari arasında kurulan “Lolo Hükümeti” olduğu ve 140 yıl ayakta kaldığı zikredilmektedir. Daha sonra “Kuti hükümeti” adıyla meşhur olan bir hükümet kurulmuş bu isim Kur’an-ı Kerim’de adı geçen Cudi=Kuti dağından alınmışır.

Gutiler

Zagros dağları ve Aşağı Zap nehrinin kıyılarında yasayan ve bu günkü Kürtlerin atalarından biri olan Gutiler, M.Ô. 2700 yıllarında müstakil bir devlet kurar, Mezopotamya ve çevresindeki verimli topraklara yerleşirler. Mezopotamya kuzeyindeki Akad memleketlerini MÔ. 2649 yıllarında işgal edip tam iki asra yakin, Sümer ve Akadlari idare eden Gutiler, MÔ. 2400 yıllarında Lololarla birleşerek güçlü bir devlet kurar ve büyük bir medeniyeti geliştirirler. Tekrar Akatlara karşı yenik düsen Gotiler eski vatanları olan Zagros dağlarına çekilmek zorunda kalırlar ancak M.Ô. 2700 yılların Asur İmparatoru 1.Salmanasarla kanlı bir savaşa giren Gotiler tarihi bir direniş ve basarî gösterdiler.

Antik Kürt Tarihi Hakkında Bilgiler

Antik Kürt Tarihi

Lolo Devleti

Lololar, eski tarihte Süleymaniye bölgesinde oturan büyük zagros halk topluluğundan biridir. Bu günkü Kürtlerin atalarından olan lololar, tarihin değişik dönemlerinde, devletler kurmuş, bağımsızlık ve özgürlüklerini sürdürmüş, ilim, sanat ve kültürde hayli ilerlemiş, vatanlarını korumak için komşuları olan Asur ve Akatlarla birçok savaşlara girmişlerdir. Zehave bölgesinde keşf edilen milattan önce 2800yillarinda Lolo krallığı dönemine ait olan bir antik levhaya göre Halman (bu günkü Hilvan) bölgesiyle Zehave bölgesi o dönemlerde lollo krallığına bağlıydı. Lololarin devleti, Süleymaniye, Sêxan, Zehav, Sehrizor ve Kerkük’e kadar geniş bir sinir vardı. Devletin başkenti Zimri şehriydi.

Lololarin kurdukları devlet, yaklaşık bin yıl devam ettikten sonra milattan 18.yüzyılda Akad kralı Naram-sin´in saldırısına uğrar ve Akatlarin yönetimine geçer. Gotilerin Akat topraklarını işgal hareketi sırasında, lololar, tekrar bağımsızlıklarına kavuşurlar ve Gotilerle iyi dostluk ilişkilerini kurarlar. Milattan önce 10. yüzyılda Asurlarin saldırılarına maruz kalan Lollo kralı (Amixa) Süleymaniye yakınında bulunan “Pirmigro” kalesine kaçmak zorunda kalır ve başkent Zimri kenti, Asurilerin denetimine girer. Sonra Asurlarin kendi aralarındaki anlaşmazlıklarından ötürü Lollo bölgesi bir çok huzursuzluk, başkaldırı ve kavgalara sahne olur. Bu durum Asur hükümetin yıkılış ve Med İmparatorluğunun kurulusuna kadar devam eder.

Mitaniler

Tarihçi Spayirzer’e göre Mitaniler Ari ırkına mensup ve Kürtlerin ecdatlarından, Zagros topluluğunun bir bölümünü teşkil eden Subarilerin bir koludur. Daha doğrusu yönetici tabakasının adidir. M.Ô. 16. yüzyıllarında çok gülcü ve otoriter bir hükümet kuran Mitaniler Suriye, Amuriye, Asur memleketiyle Kürdistan’ın Kerkük bölgesine kadar olan topraklara hükmetmişlerdir. Dönemin 4 büyük devletlerinden (Mısır, Hayis, Kasi, Mitani) biri olan bu hükümetin başkenti Vassogani kentiydi. Mitanilerden Xanikalbat sülalesi Asuri memleketinin bir bölümünde Nusaybin kentinde müstakil bir hükümet kururlar. Sonra yavaş yavaş Asurilerin saldırılarına uğrayan Mitani hükümetleri kral Asur Nasir Pal döneminde tamamen Asurilerin eline geçer ve sona erer.

İslam’ın Gelişinden Sonra Kurulan Kürt Devletleri

Mahabad Kürdistan Cumhuriyeti

1944 “Komela Jiyana Kurd ” adıyla kurulan örgüt, 1945 yılında Qadi Muhammed başkanlığında “Kürdistan Demokrat Partisini” kurar. Mahabatda dini ve siyasi saygınlığı olan Kadi Muhammed, 21.01.1946 tarihinde Mahabad’in en büyük camisinde parlamento hazırlık toplantısını yapar, 22.01.1946 tarihinde Carcira meydanında Kürt cumhuriyetini ilan eder. Bütün Kürt ve aşiret gruplarının bulunduğu bu tarihi toplantıda, Kadi Muhammed Sovyetler birliğinin maddi ve manevi desteğine değindi gibi Azerbaycan halkının dostluğunu da dile getirir. 11.02.1946 tarihinde parlamentoda yemin içtikten sonra göreve baslar. 23.04.1946 da Kürt ve Azerbaycan hükümetleri arasında dostluk imzalanır. Genç ve dinamik olan Kürt hükümetinde erkekler yer aldıkları gibi kadınlarda yer alır.

Şeddadi Kürt Devleti

Miladi 951 Hicri 340 yılında Eran bölgesinde Kürt Şeddadi oğulları tarafından kurulan bu devlet, İslam döneminde kurulan Kürt devletlerinin en uzun ömürlüsü ve en kuvvetlilerinden biridir. Nahcivan, Gence, Tiflis, Demirkapı, Karabağ, Ani, Duvin gibi bölgenin büyük kentlerini içine alan bu devletin sınırları bir ara Malatya’ya kadar uzanır. O tarihte güneyinde Mervani Kürt devleti de vardı. Azerbaycan hükümdarı Salarmerzubanin esir düşmesi üzerine bölgede bağımsızlık ilan eden Şeddadin oğlu Muhammed’in Gence kentinde tahta oturmasıyla kurulan ve on dört Kürt hükümdarı tarafından yönetilen bu devlet, her ne kadar Selçuklu sultanı Melikşah’in bölgeye 1075 yılında girmesiyle sona ermişse de bölgenin bazı yöreleri Gence kenti gibi miladi 1091 tarihine kadar bu sülalenin egemenliği altında kalmıştır.

Hasnevi Kürt Devleti

İslamiyet’ten sonra kurulan Kürt devletlerinden biriside Hasnevi Kürt devletidir. Bu devletin temeli, Hicri 330 yılında berzekan aşiret reisi Hüseyin ağanın eliyle atılır. Bütün Hemedan bölgesini içine alan bu devlet, kurucusu Hüseyin ağanın vefatıyla dirayetli olan oğlu Hasan Veyh’in denetimine geçer. Babasından sonra hükümeti çok iyi yöneten Hasan veyh, halkın sevgisini kazanır ve devlete de ismini veriri. Günden güne güçlenen bu devlet, Nehavent, Semgan ve Dinur kentleriyle bazı Azarbaycan şehirlerini de içine alır. Devletin başkenti, Hasan veyh tarafından kurulan Sermac şehri idi. Dirayetli devlet reisi Hasan veyh, Hicri 369 yılında Sermac kentinde vefat eder.